ONUNCU YIL DÖNÜMÜNDE CUMHURİYET ŞEBİNKARAHİSAR’DA NASIL KUTLANDI

Anasayfa » Bilimsel Bildiriler » ONUNCU YIL DÖNÜMÜNDE CUMHURİYET ŞEBİNKARAHİSAR’DA NASIL KUTLANDI
share on facebook  tweet  share on google  print  

ONUNCU YIL DÖNÜMÜNDE CUMHURİYET ŞEBİNKARAHİSAR’DA NASIL KUTLANDI

"Bilimsel Bildiriler" için, toplam 1 sonuç arasından 1 - 1 arası sonuçlar
Araş. Gör. Serdar SARISIR

Cumhuriyetin onuncu yıl kutlamalarının nasıl yapılacağı resmi ola-rak tespit
edilmiş olup, bunun esasları sadece Ankara ve İstanbul'da yapılacak törenler
için değil, tüm yurdu kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Resmi geçitler, şehrin
belli merkezlerine kurulan taklar, resmi dairelerin bay-raklar ile süslenmesi
ve Ankara'da Atatürk'ün verdiği nutkun umumi yerlere konan hoparlörlerden naklen
dinlenmesi, bu resmi törenin temel yapı taşlarını oluşturuyordu . Şebinkarahisar'daki
Cumhuriyetin onuncu yıl kutlamaları hakkında bilgi edinebildiğimiz ve resmi
bir nitelik taşıyan, Giresun Valiliği tarafından hazırlanan ve vilayet genelindeki
kutlama törenlerinin programını içeren, "Giresun Onuncu Cumhuriyet Bayramı
Tezahürat ve İntibaatı" adlı daktilo edilmiş metnin ilk; 57 sayfası şehir
merkezi ile merkeze bağlı nahiye ve köylerdeki faaliyetlere ayrılmış olup, müteakip
sayfalar numaralandırıl-mamıştır. Sayfa numarası verilmeyen bu bölümlerde, sırası
ile Alucra, Şebin-karahisar, Görele ve Tirebolu kazalarındaki onuncu yıl kutlamalarından
bah-sedilmektedir. Yerel basında çıkan onuncu yıl törenleri ile ilgili haberlerde
e-sas itibariyle birkaç teferruat dışında adı geçen metne dayanmaktadır . Bizim
de, Şebinkarahisar'da cumhuriyetin onuncu yıl kutlamaları hakkında verece-ğimiz
malumat, daha ziyade adı geçen metnin mihveri doğrultusunda olacak-tır.

Anadolu'nun muhtelif şehirlerinde kutlanan onuncu yıl törenleri, İs-tanbul ve
Ankara'dakilerin küçük bir modelini teşkil etmekle birlikte bazı ay-rıcalıkların
olduğu da muhakkaktır. Lakin yeni bir rejimin meşrutiyetinin dün-yaya ilan edildiği,
halkın kendi eserini büyük bir hazla ve iftiharla seyrettiği hem iktisadi hem
de kültürel alanındaki gelişmelerin estetize edilerek sergilen-diği bir gün
olarak, onuncu yıl törenlerine büyük önem verilmiş ve köylere kadar hemen her
yerde bir kutlama komitesi oluşturulmuştur. Cumhuriyetin onuncu yıl kutlamalarının
Şebinkarahisar'da layıkıyla gerçekleştirilebilmesi için, kaymakam Ahmet beyin
başkanlığında bir kutlama komitesi oluşturul-muş ve 25.7.1993 tarihinde ilk
toplantısını yapan komite, müteakip toplantı-larla -bayramın 2 gün evveline
değin- tatbik edilecek programın esaslarını tespit etmişlerdir. Ayrıca gerçekleştirilecek
faaliyetler için kutlama komitesine yardımcı olmak üzere; "şehri süsleme
kolu", "merasim kolu", "konferans hi-tabe ve neşideler kolu",
"temsil kolu", "spor kolu", "gece şenlikleri kolu",
"Cumhuriyet balosu kolu", "onuncu yıl şenlik ve tezahüratı tespit
kolu" adlı dokuz kol kurulmuş ve bu kollar kendilerine ait hususları ayrı
toplantılar neti-cesinde birer program halinde, kutlama komitesinin görüşlerine
sunmuşlardır. Böylece kutlama komitesinin Şebinkarahisar'daki genel programı
ortaya çık-mıştır. Şebinkarahisar'da Cumhuriyetin onuncu yıldönümünü karşılamak
üze-re, on beş tak vücuda getirilmiştir. Bunlardan özellikle Cumhuriyet Meyda-nı'nda
belediyece yaptırılan büyük tak sanat eseri denecek derecede özenle hazırlanmış
ve tüm meydanı şereflendiren Gazi hazretlerinin yarım heykelleri de bu takın
üzerine yerleştirilmiştir. Halkevinin tertip ettiği H şeklindeki tak, kırmızı
beyaz hasır örgüsüyle H'nin iki sütunu üzerine C ve F harfleri işlen-mek suretiyle,
Cumhuriyet Halk Fırkası sembolünü çok kıymetli bir surette gözler önüne seriyordu.
Hükümetin, orta mektebin, belediye ve Halk Fırka-sı'nın önlerinde yapılan takların
her birisi inceliğin, zarifliğin ve bilhassa bir idealin gözlenebilen bir sembolü
halindeydi. Özellikle orta mektebin, - kasaba elektrik tesisatından mahrum olduğu
halde - cephesinde elektrikle yazılan firma görenleri duygulandırmıştır. Çarşı
esnafının kendilerince çarşı meydanında yaptıkları tak, çarşı meydanının bu
vakte kadar mislini görmediği yükseklikte yapılmış ve bu halkın Cumhuriyeti,
ne kadar içten, candan sevmiş ve benimsemiş olduklarını dillendirecek bir hüviyet
kazanmıştır.

Şebinkarahisar Cumhuriyetin onuncu yılına kavuşmak sevinci ile, Hükümet Konağı,
Orta ve ilk mektepler, Askerlik Şubesi ve Jandarma Dairesi, Halkevi, Halk Fırkası
Belediye Dairesi, İnhisarlar, Ziraat Bankası ve Po-lis Dairesi dışarıdan; taklar,
bayraklar ve fenerlerle süslenmiş olduğu gibi, bi-naların içleri de; dövizler
levhalar, bayraklar ....... ile gözü okşayacak bir şe-kilde bezenmiş ve manalı
bir hal almışlardı. Hususi dükkan, mağaza ve evler ise halkın ruhundan kopup
gelen sevginin yüksek derecesini yansıtırcasına süslenmişti. Kasabayı süslemek
işinde ait olduğu kolun çalışması denebilir ki, bir direktif vermek derecesinden
öteye geçmeyecek kadar hafif kalmış ve bü-tün Şebinkarahisar bu büyük bayramı,
eşsiz bir suret de kutlamak için birbir-leri ile yarışırcasına çabalamıştır.
Süslenen, donatılan yerler arasında kasaba-ya tamamı ile hakim bulunan kale
özellikle bahsetmeye değer bir güzellik ve kıymet kazanmıştır. Aynen Gazi'nin
Şebinkarahisar'ı ziyaretlerinde yapılmış olduğu gibi, üç gece bütün kale bedenlerinde,
meşaleler yakılmış ve en yüksek noktalarında sıralanan bu nur dizelerle gökyüzüne
bu tarihi şahikanın adeta resmi düşürülmüştür.

Onuncu yıl kutlamaları ile ilgili olarak Şebinkarahisar'da yapılan hazırlıklar
arasında, onuncu yıl marşının herkese öğretilebilmesi endişesi, ça-lışmalar
içinde ayrı bir yer tutacak mahiyettedir. Muhtemelen henüz yeni ol-duğu için
hemen herkes tarafından bilinemeyeceği düşüncesi ile törenden ev-vel ilk önce
orta mektepte, orta mektep öğrencilerine müteakip ilk mektep, muallim ve öğrencilerine
öğretilmiş, sonra Halkevinde açılan kursta, iki hafta kadar süren bir çalışma
ile bütün memurlara ve halk kütlelerine öğretilmiş ve aynı zamanda her ferde
onuncu yıl marşının birer nüshası dağıtılmıştır. Böy-lece bayramdan birkaç gün
evveline kadar marş bütün kasabaca tamamı ile öğrenilmiş bir hale getirilmiştir.
Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından, Cumhu-riyet Meydanı'na muazzam bir halk
kürsüsü kurulmuş ve yine fırka tarafın-dan şubelerine gönderilen altı oklu ipek
küçük yaka bayrakları bayramın bi-rinci günü tüm halka dağıtılmıştır. Ayrıca
Maarif Vekaleti'nin onuncu yıl dö-nümünün bir hatırası olarak çıkardığı bronz
madalyalar her ferdin göğsünü süslemekte idi. Bu hazırlıkların yanı sıra, kutlama
komitesi, üç geceyi sabah-lara kadar ışıklandıracak ve manalandıracak kemiyet
ve keyfiyette fişekler temin etmiştir.

Şebinkarahisar Cumhuriyet Meydanı, bayramın birinci günü sabahleyin şafakla
beraber, civar köylerden ve kasabanın her tarafından akıp gelen halk kütleleri
ile dolmuş, merasim anında beş altı bin kişilik bir halk topluluğu meydanda
hazır bulunmuştur. Saat Dokuzda, hükümet erkanı, Jan-darma kıtası, orta mektep
öğrencileri ile ilk mektep öğrencileri, ticari ve hayır teşekkülleri mensupları,
muhtelif esnaf tabakaları ve merasime katılmak üzere gelen halk meydanda hazır
bulunuyorlardı. Merasime kaymakam Ahmet beyin bir işareti ile ve bütün halkın
katılımıyla Cumhuriyetin onuncu yıl dönümü marşı söylenerek başlanılmış oldu
Marşın alkışlarla bitirilmesini müteakip, defalarca alkışlarla kesilen ve dinleyenler
üzerinde derin intibalar bırakan kaymakam Ahmet beyin kürsüdeki konuşmasının
ardından, bir orta mektep öğrencisinin ve orta mektep müdürü Emin beyin konuşmalarını
müteakip üç ilk mektep öğrencisinin okuduğu manzumeler dolayısıyla bütün meydan
alkış-larla çınlamıştır. Anadolu'da düzenlenen onuncu yıl dönümü kutlamalarının
en can alıcı kısmını "toprak alma merasimleri" oluşturuyordu. Bu merasim
Ankara'da Gazi'ye sunulmak üzere, bir kesenin içine o şehrin ya da kasaba-nın
ileri gelenleri tarafından bir miktar toprak konmasından ibaretti Şebinka-rahisar'da
toprak alma merasimi, kaymakam Ahmet beyin riyasetinde, orta mektep son sınıfından
en kıdemli birer kız ve erkek öğrenci ile bir harp şehidi zabit kızı ve kalbinde
kurşun bulunan melül gazi, Halk Fırkası ve Halkevi başkanından mürekkep bir
heyet, Şebinkarahisar'ın Gazi hazretlerine armağan olarak göndereceği toprağı
kazıp aldı. Bu münasebetle orta mektep tarih öğ-retmeni Behzat Bey çok ateşli
bir konuşma yaptı. Müteakiben geçit resmi baş-ladı.

Cumhuriyet bayramlarının, daha çok memleket varlıklarının hem o memlekette yaşayanlara,
hem de dışarıya karşı gösterileceği bir gün olarak algılanmasında geçit törenlerinin
şüphesiz çok önemli bir yeri vardır. Resmi geçitler özellikle onuncu yıl kutlamalarıyla
birlikte, Cumhuriyet bayramı tö-renlerinin kalbini oluşturmuşlardır. Şebinkarahisar'da
da geçit töreni bütün muazzamlığıyla ortadaydı, Jandarma kıtası ve orta mektep,
sağlamlığın ve gürbüzlüğün disipline edilmiş ahengi ile alkışlar arasında geçtiler.
Bu geçiş yılmaz ve ideal gençliğin bir ifadesi oldu. Ardından İstiklal İlk Mektebi
ve İn-kılap İlk Mektebi öğrencilerinin geçişleri uzun uzun alkışlandı. Bunlardan
sonra; çiftçi, demirci kunduracı, bakkal, terzi, kasap esnafı; uğraşlarını göste-rir
bir vaziyet de geçit resmine iştirak etmişler ve bu yürür sanat timsalleri hazır
bulunanların daimi alkışlarını toplamışlardır. Köylerden gelen çiftçile-rin;
bayraklarla, Gazi'nin resimleri ve dövizleri ile süsledikleri kağnı arabala-rının
geçişleri bütün meydanda birikenlerin, Türk tarihinde ve onun özellikle kurtuluş
savaşında bıraktığı çok kıymetli, silinmez ve minnet celp eden hatıra-larını
canlandırmış en içten duyguları ile alkışlamışlardır. Geçit töreninin ar-dından
Cumhuriyet Meydanı'nda toplanan halk ve öğrenciler onuncu yıl mar-şını söylemişlerdir.
Tarih öğretmeni Behzat bey tarafından Halk kürsüsünde bir konferans vermiştir.
Daha sonra halk meydan da, davul zurna eşliğinde milli ve mahalli oyanlar oynamış,
program gereği akşama kadar ki zaman zar-fında da muhtelif spor karşılaşmaları
ve oyunlar sergilenmiştir. Geceleyin kut-lama komitesinin temin ettiği havayı
fişekler atılıyor, onuncu yıl marşı söyle-niyor ve davul zurna eşliğinde yerel
halk oyunları oynanıyordu. orta mektep öğrencileri fener alayı, marşlar söyleyip
yaşasın nidaları ile Şebinkarahisar'ın caddelerini dolaşarak, bayramı gönüllerince
yaşıyorlardı. Bu mesut hava he-men hemen sabaha kadar devam etmiştir.

Bayramın ikinci günü, Cumhuriyet Meydanı'na toplanan büyük bir kalabalık saatlerce
oyun oynadıktan sonra, program gereği orta mektep öğ-rencilerinden biri, halk
kürsüsünde dikkat ve alaka ile dinlenen konferansını vermiş netice itibarıyla
takdir toplamıştır. Kararlaştırılan pehlivan görüşleri havanın yağmurlu olması
nedeniyle mecburen yapılamamıştır. Daha sonra Cumhuriyet Meydanı'nda toplanan
halk ve hükümet erkanı ve orta mektep öğrencileri program gereği saat 14.30da
Memleket Hastanesi'nin açılma mera-simi için hastane bahçesine gidilmiş Cumhuriyet
Halk Fırkası, Başkan Vekili Abdulkadir ve Dr. Naci beylerin verdikleri nutukların
ardından kaymakam Ahmet beyin kapıdaki kurdeleyi kesmesi ile alkışlar arasında
hastane açılmış-tır. Merasime iştirak edenlerin bir kısmı hastaneyi gezmişler
ve sonra bütün halka şeker dağıtılmıştır. Halk, Vilayetin lağvı dolayısıyla
bir aralık kapanan bu önemli müessesenin tekrar açılmasını Cumhuriyetin en büyük
nimetlerin-den biri olarak karşılamış ve onun yaşaması için içlerinden kopan
samimi a-vazlarla haykırmışlar ve hastanenin bahçesinde geç vakitlere kadar
şenliklerde bulunmuşlardır. Bayramın ikinci gecesi hava muhalefetine rağmen
geç vakit-lere kadar Cumhuriyet Meydanı'nda oyunlar aynanmış, havai fişek gösterileri
yapılmıştır. Bayramın üçüncü günü, saat on bire değin süren şenliklerin ar-dından
meydanda toplanılmış ve telgraf muhabere memuru Muhlis bey faydalı bir konferans
vermiştir. Büyük bir kalabalığın katıldığı oyun ve şenliklerden sonra Şebinkarahisar
Belediyesince bir fenni heyet tarafından şehrin yeni pla-nının yapılması için
ilk kazık alkışlar arasında kaymakam Ahmet bey tarafın-dan çakılmıştır. Bundan
önce eczacı Sadullah beyin değerli bir konuşma yap-tığı bilinmektedir. Akabinde
Cumhuriyet Meydanı'nda toplanan topluluğa, orta mektep öğretmenlerinden, Behzat
Bey "Gazi ve Hayatı" adlı bir konfe-rans vermiştir. Vaktin epeyce
ilerlemiş olmasına rağmen konunun bağlayıcı tesiri altında kalan halk konferans
bitimine kadar meydandan ayrılmamıştır. Havanın yağmurlu olmasına rağmen, geç
vakte kadar meydanda oyunlar oynanmış ve fişek gösterileri yapılmıştır. Ayrıca
orta mektep müsamere salonunun da, mektep temsil heyeti tarafından zengin bir
programla "Çoban Piyesi" temsil edilmiştir.

Anadolu'daki kutlamaların büyük şehirlerden farklı olarak yaşanan bir cephesi,
şüphesiz çevre köylerden, merkez kasaba ya da şehre gelen köylü-lerin mevcut
resmi program dışında düzenledikleri gece eğlenceleridir. Köylü-lerin katılımıyla
kendiliğinden yapılan bu eğlenceler belki de, kutlamaların ye-rel cephesini
vurguluyorlardı . Bu konuda, kutlamaların yerel cephesi hak-kındaki kanaatimiz;
şüphe götürmez bir samimiyetin göstergesi olan bu nevi kutlamalar, resmi kutlama
programlarındaki samimiyete eleştiri yöneltebile-cek cephelere, en güzel cevap
örneğini teşkil etmektedirler. Gerçekten de Şe-binkarahisar'a bir saat mesafedeki,
Avutmuş, Bıragul ve Tamzara mahalleleri meydanlarında halk tarafından yapılan
büyük taklar etrafında üç gün geceli gündüzlü sevinçler, heyecanlı tezahürler,
şenlikler yaşanılmıştır. Kazaya bağlı köyler bütün bayram süresince bu zamana
kadar görülmemiş candan tezahür ve şenliklere sahne olmuştur.

Cumhuriyetin onuncu yıl dönümünde Şebinkarahisar cumhuriyet meydanında kaymakam
Ahmet bey tarafından verilen hitabedir

Muhterem Efendiler :

Her sene daha büyük bir zevk ve heyecanla karşıladığımız cumhuriyet bayramının
bu gün onuncu yıl dönümünü kutluyoruz. Çok müşkil hayat şartları içinde istihsal
ettiğimiz büyük zaferle memleketi düşman tecavüzünden tamamen temizledikten
sonra asırların yıpratıp çökmeye mahkum bir hale getirdiği Osmanlığı İmparatorluğu
tarihini bir daha açılmamak ü-zere kapatarak tam on sene evvel bu günde Cumhuriyeti
idareyi tesis etmiş ve yeni bir tarih devresi açmıştık.

Aziz Vatandaşlarım :

Bu on senelik cumhuriyet tarihi başka milletlerin asırlara sığdıramadığı büyük
inkılaplar ve cihanı hayrete düşüren muazzam terakki ham-leler ile doludur.
Cumhuriyetin çok sağlam esaslara istinat eden mesaisi ile bu gün Türk ordusu
karada, denizde ve havada her tecavüze merdane cevap verecek ve memleket dahilinde
inkılabı koruyacak surette teşhis ve takviye edilmiştir. Cumhuriyetten evvel
harp levazımatımızı yabancı milletlerden alırken Cumhuriyet devletinin on senelik
mesaisi ile bütün bunlar kendi fab-rikalarımızda Türk san'atkarı ve Türk işçisi
tarafından yapılmaktadır.

Yine Cumhuriyetin feyizli eseri olarak bu gün memleketin her tarafında hakim
olan sükun ve emniyet maziye ait idare tarihimizin pek az de-virlerinde nasip
olmuştur. Devletin müdafaa ve idare teşkilatında görülen bu kudret ve inkişafa
muvazi olarak ilim, san'at, ticaret ve imar sahalarında bu on senelik cumhuriyet
devrinde istihsal edilen neticeler tasavvurun bile çok üstündedir. Okuma ve
yazma usüllerinde yapılan büyük inkilap türk va-tandaşını pek kısa zamanda cehaletten
kurtarmış, memleketin her tarafında yükselen fabrika bacaları memleket istihsalatını
tanzim ederek yabancı mil-letlere arzı ihtiyaç etmekten bizi kurtarmış, İzmiri-Sivasa,
Karadenizi-Akdenize bağlayan demir yolları memleketin müdafaa ve iktisadiyatı
namına kurur ve emniyet verecek bir hale gelmiştir.

Hanımlar, efendiler on senelik mesaisinin hasılasını bu gün büyük sevinçle seyre-den
Türk milleti yarın yeni bir kuvvet ve yeni bir hamle ile başladığı terakki yolunda
daha emniyetli adımlarla yürüyecek ve gayesi o-lan tekamüle varmak için onu
hiçbir kuvvet yolundan alıkoyamayacaktır.

Bizi bu günkü mes'ut varlığımızı temin eden ve yarınki yolumuzu nurlandıracak
olan büyük Gaziyi ve onun inkilap yoldaşlarını büyük bayram günümüzde candan
sevgi ve saygılarla selamlar cümlenizin bayramınızı kut-larım.


Tür : Bilim Tarih : 13.07.2006
[ Tüm yazılara ulaşmak için burayı tıklayınız. ]
facebook  googleplus  Twitter  Delicious  Digg this