ŞARKÎ KARAHÎSAR'IN SON DÖNEM TARİHİNE IŞIK TUTACAK BIRKAYNAK:1915-1925 TARÎHLÎ ŞER'ÎYYE SÎCÎLÎ HAKKI

Anasayfa » Bilimsel Bildiriler » ŞARKÎ KARAHÎSAR'IN SON DÖNEM TARİHİNE IŞIK TUTACAK BIRKAYNAK:1915-1925 TARÎHLÎ ŞER'ÎYYE SÎCÎLÎ HAKKI
share on facebook  tweet  share on google  print  

ŞARKÎ KARAHÎSAR'IN SON DÖNEM TARİHİNE IŞIK TUTACAK BIRKAYNAK:1915-1925 TARÎHLÎ ŞER'ÎYYE SÎCÎLÎ HAKKI

"Bilimsel Bildiriler" için, toplam 1 sonuç arasından 1 - 1 arası sonuçlar

MehmetAkifTERZİ

Ekonomik, sosyal, hukuk ve kültür tarihimiz açısından vazgeçilmez kaynaklar olarak kabul edilen Şer'iyye Sicilleri'nin önemi, bu yönde araştırmalar yapıldıkça ortaya çıkmaktadır. Bilhassa mahallî tarihlerin yazılmasında birinci elden kaynak, bu eserlerdir. 0 yörenin nüfüs yapısı, yöre halkının kullandığı eşyalar ve sicillerin tutulduğu dönem içinde meydana gelen sosyal olaylar, şer'iyye sicillerinde saklıdır. Aynca o yöreye ait coğrafî yer adlan, bölgenin kültürel yapısı, ekonomik faaliyetleri, halk ile devlet arasındaki ilişkilerin ne şekilde geliştiği ve adalet sisteminin nasıl işlediği gibi bir takım konulara ait bilgilerin de bu defter kayıtlanndan tespiti mümkündür. Şer'iyye Sicilleri, toplum hayatmm yapısım, yaşantısını, şehir ve kasabalardaki etkili zümreler ile halk tabakalannın oluşturduğu bünyenin işleyişini, zaman zaman bunlann nerelerde ve nasıl tıkandığını yansıtması bakımından kıymetli bilgileri ihtiva etmektedİr1                                                 
Hekimlikte nasıjlki kan tahlili bir vücut hakkında hayan ehemmiyeti haiz bir
çok bilgi ve ipucu ortaya çıkartıyorsa, Şer'iyye Sicilleri de ihtiva ettiği dönem ve tutulduğu yer bakımmdan, araştırmalara ve araştıncılara tarihî, kültürel, iktisadî, sosyal ve hukukî bakımdan birinci elden bilgi aktarmaktadır.
Şer'iyye Sicilleri, Osmanlı döneminde, eyalet merkezleri, sancak ve kaza gibi yerierde, kadı tarafından tutulmaktaydı. Devlet merkezi ile yazışmalar, beledî hizmetlerle ilgili kararlar, halk dilekleri, fermanlar, i'lamlar, hüccetler, beratlar bu sicillere kayd edilmekteydi. Normal askerlik işlemleri ve dava özetleri gibi konular da, fazla aynntıya girmeden sicil defterlerine kayd edilirdi2. Vakıf müesseseleri ve t^mar teşkilatı için de bu eserler belli başlı kaynak teşkil etmektedir. Bu defterler, genellikle küçük yerleşim merkezlerinde çoğu zaman kanşık olarak tutulmakla birlikte, îstanbul gibi büyük şehirlerde tanzim edilen siciller, ihtiva ettikleri kayıtlann konusuna göre mustakil defterler halinde teşekkül etmişlerdir3. Sicil kayıtlanndan hareketle, halkın hayat ve geçim standardı, ürettiği(^S^ mahsulSt, imalSt, sanayi ve meslek gruplan, kullanılan para ve kıymeti, fıyat hareketterinin tarihi seyn, Osmanlı'daki iktisadi kriz ve

dalgalanmalann mal ve fıyatlara nasıl yansıdığı gibi konulan takip ve tespit etmek mümkündür4.
Bu eserlerin bilim alemine tanıtılması ve kazandınlması bakımından, çeşitli müze ve arşivlerde bulunan sicillerin toplu kataloglanmn yapılması hususunda çeşitli çahşmalar yapılmıştır5;
Defterin Tanıtımı
Karahisar-ı şarkî'ye ait iki adet şer'iyye sicili mevcuttur. Bu defterler Ankara'da Milli Kütüphane'de 392 ve 393 numaralarda kayıtlıdır. Bu defterlerden biri tebliğ konusu olarak seçilerek incelenmiştir. 392 numaralı bu sicil defteri, 45x17 cm ebadında olup dış cildi bulunmamaktadır. Oldukça yıpranmış vaziyette bulunan defterin bir çok yerinde kurtlann yaptığı tahribatı görmek mümkündür. Defter toplam 200 varaktır. Ancak bunun 180 varağına hüküm tahriri yapılmış, kalan sayfalar boş bırakılmıştır. Yazı olarak talik kullanılmıştır. Defterde yer yer yazı stilinin değişiminden defterin, bir kaç katip tarafından tutulduğu anlaşılmaktadır.
Defterdeki ilk hüküm tarihi 24 Şa'ban 1333/7 Temmuz 1915 ( Rümî 24 Haziran 1331) olarak tespit edilmiştir. Defterin ilk sayfası besmele yazılarak başlanmış, altına da Allah'ın sıfatlanndan olan Ya Fettah, Ya Rezzak, ve Ya Mu'în ibareleri eklenmek suretiyle açılışı yapılmıştır.
Defterdeki kayıtlar ilk yazılmaya başlandığı yıllarda hicp tarih esas alınarak tutulmuştur. Fakat, 11 Rebi'u'l-evvel 1336/23 Aralık 1917 (Rümî 24 Kanun-ı evvel 1333) tarihinde yayınlanan " Seneyi maliye Mart ibtidasından başlayacak ise de 1334 senesi ol babdaki kanun mucibince, Kanun-ı sani ibtidasından ibtidar eyleyecegi cihetle, büdce ve kuyud ve defatir-i muvazenesinden ma-ada, evrak defterleri ve evrak-ı muhabere numaralarının Kanun-ı sani ibtidasından tebdil olunması tamimen tebliğ olunur"6 hükmü gereği, daha önce hicri tarihe göre hüküm sırası verilerek başlanan sicil defteri, yeni bir düzenlemeye tabi tutulmuştur. Dolayısiyle incelediğimiz defterde 195. hüküme kadar hicrî tarih esas alınmış, tamim gereği 1 Kanun-ı sani 1334 den sonra ise hükümler tekrar 1 numaradan başlamak suretiyle numaralandırılmış ve her rumi yılın I^anun-ı sani aylannda hüküm numaraları yeniden 1 'den başlamak suretiyle yazılmaya başlanmıştır
Yine defterin ilerleyen sayfalannda tarihî seyir içerisindeki bir takım değişiklikleri gözleyebilmekteyiz. 4 Ramazan 1342/8 Nisan 1924 (rumi 8 Nisan 1340) tarihinde şer'iyye mahkemelerinin kaldınlıp, yerine Asliye Mahkemelerinin ikame edilmesiyle, defterin 162. sayfasmda "Şer'iyye kısmına mahsus karar defteri" ibaresi kullanılarak yeni bir dönemin başlamasının işareti verilmektedir. Bu dönemde hüküm numaralan tekrar l'den başlatılmıştır. Bu tarihte kadılık makammm kaldınlffîasıyla birlikte kadı tabirinin de kullanılmadığmı, yerlerine Asliye Hakimi'nin geldiğini müşahade etmekteyiz. Defterin muhtevasının daha iyi anlaşılması bakımından bu açıklamalan yaptıktan sonra, bu bilgiler ışığında defterin değerlendirilmesi daha da anlaşılır olacaktır.
Adliye teşkilatı bakımmdan iki devir arasmdaki geçişi ve tarihî gelişmeleri canlı bir şahit gibi bizlere aktaran bu defter, Milli Kütüphane'de tarihlenmesi esnasında, bu gelişmeler dikkate ahnmadan hicri tarih esas almarak 1333-1343/1915-1925 yıllanna ait olduğu belirtilmiştir. Ancak yukanda zikredilen tarihi seyir içindeki değişiklikler deftere de yansımış, defter hicri 1335/1917 den sonra mmi tarih esas ahnarak hüküm numaralan verilmiştir.
Her hangi bir anlam ve tarih kargaşasma meydan vermemek için, defterin hicri tarihle numaralandınlan ve 195 hükmü kapsayan ilk üç yılını da rumi yıla çevirmek suretiyle çalışmalanmızda rumi tarihi esas aldık.
Bütün bunlara göre; defter Rumi 1331-1341/1915-1917 yıllanna ait olup, ilk hüküm tarihi 24 Haziran 1331/6 Temmuz 1915 dir. Defterde toplam 620 hüküm bulunmaktadır. Son hüküm tarihi ise 1 Kanun-ı sani 1341/1 Ocak 1925 olarak tesbit edilmiştir.
Defterin incelenmesinden elde edilen bilgiler ışığında, hükümler konu tasnifıne \         tabi tutulduğunda 14 başlık altında toplanmıştır. Aşağıda her konu hakkında kısa bir malumat verildikten sonra, hükümlerin bulunduğu numaralar, yıllara göre tanzim edilerek aktanlmıştır. Konulann daha iyi anlaşılır olması ve defterin muhtevasının tanıtılması bakımmdan her konuya ait birer hüküm ömeği transkribe edilerek çalışmanın sonuna eklenmiştir. Aynca defterdeki gayr-i müslim hüküm kayıtlan da yıllan içerisinde sayıolarak belirtilmiştir.
1- Veraset (miras) ile ilgili defter kayıtları
Miras davalarmda, müslümanlara. îslam hukukunda mevcut bulunan feraiz hükümleri uygulanmaktadır7. Mirasçısı olmayan ya da mirasçısı olup da uzaklarda olan şahıslann vefatlanndan sonra, terekeleri bir liste halinde deftere kayd edilirdi. Mallar müzayede usulüyle satılır, masraflan düştükten sonra kalan para, ya mirasçıya gönderilir, mirascısı yoksa hazineye devredilirdi . Miras davalan ile ilgili başlık altında, seferberlik sırasında askere gidip de çeşitli sebeplerden (şehid olarak veya çeşitli hastalıklardan ölen ya da kayıp olan) dolayı tekrar memleketine dönemeyen erkeklerin kayıtlan her yıl içerisinde sayı olarak belirtilmiştir. Miras ile ilgili hüküm numaralannı şu şekilde gösterebiliriz:

SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 1 -2-3-5-6-7-8-10-11-12-15-21-22-24-25-26-27-28-29-34-37-40-41 -60-65-69-73
1332 78-79-88-89-94-95-96-105-106-107-109-110-112-127-128-129-131-134-136-140
1333 148-149-152-153-154-157-158-161-163-173-187-190-191
1334 2-5-6-7-12-13-18-19-20-27-34-53
1335 4-9-10-13-27-38-44-45-46-52-53-54-59-60-61-65-66-68-69-73-75-77-79-80- 83
1336 2-3-8-6-9-10-11-12-13-14-16-17-18-19-22-24-30-32-35-37-43-48-49-53-59-60
1337 4-9-11-12-16-18-19-21-22-23-26-27-28-29-30-32-39-42-50-52-55-57-60
1338 1-4-9-10-11-16
1340 1-3-4-5-6-7-8-10
1340 3-7-10-27-31-32-34-77-79-84-87-88-96-99-100-104-105-110-112-114-117-119-120-121-122

Şarkî Karahisar'a ait incelediğimiz şer'iyye sicili içerisinde miras davalan ile ilgili hükümlerden 1331 yılmda 1, 1335 yılında 10, 1337 yılında ise 8 hüküm gayr-ı müslimlere ait davalan ihtiva etmektedir. Aynca miras kayıtlan içinde toplam 62 tane seferlik esnasında askere gidip de çeşitli sebeplerden dolayı vefat eden askerlerin veraset davalan mevcuttur.

2- Eytam Sandığı ile ilgili defter kayıtları
Sancak merkezinde bulunan bu sandık, defter kayıtlanndan anlaşıldığına göre yöre halkının oldukça rağbet ettiği bir fınans kummu niteliğindedir. Bu kurumla ilgili kayıtlar üç gmp altında incelenmiştir.
l.grup kayıtlar: Eytam Sandığı'nm da içinde bulunduğu Hükümet Konağı, 3 Haziran 1331/16 Haziran 1915 yılında çıkan bir yangm sonucu tamamen yanmıştır. Bu olayda Eytam Sandığı'nm da kayıtlan yandığı için buradan verilen borçlann takibi zorlaşmıştır. Yine kayıtlardan anlaşıldığma göre borçlulann mahkemeye gelerek ellerindeki borç senetlerinin (hüccet) yenilenmesi istenmiş olmalı ki bir kısım hükümler,

yangından dolayı kaybolan hüccet kayıtlannın yenilenmesi meseleleriyle alakalıdır9. Bu husustaki defter kayıtlan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 30-31-32-33-35-36-38-43-44-45-46-47-48-49-50-51-52-53-61-62-63-64-70-71

1331 yılı içinde 2 adet gayr-i müslim dava hükmü mevcuttur.
2.grup kayıtlar: sandıktan borç alıpta zamanı geldiği halde ödeme yapmayanlar hakkındaki hükümleri ihtiva etmektedir. Kayıtlara göre Eytam Sandığı'ndan alınan borç karşılığı kefıl gösterilmekteydi. Borçlu şahıs vadesi geldiği halde taksitlerini ödemediği zaman, kefîllerden faiziyle birlikte, mahkeme masraflan da dahil olmak üzere tahsil olunmaktaydı10. Bu husustaki defter kayıtlan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 56-57-67-68
1332 76-82-83-87-90-98-99-100-117-118-119-120-121- 122
1333 164-165-166-167-168-169
1335 70-82

1333 ve 1335 seneleri içinde gayr-ı müslimlere ait birer dava hükümleri vardır.
3. grup kayıtlar: Şahıs öldüğünde, varisler arasmda küçük çocuk olup da onunda bakacak kîmsesi yok ise, çocuğa mirastan kalan hisse, Eytam Sandığı tarafından emaneten alınırdı. Çocuk reşit olduktan sonra mahkeme karanyla mirastan kendine düşen hissesini talep eder, Eytam Müdiri de eldeki resmi belgelere dayanarak çocuğa mallannı teslim ederdi11 .Bu husustaki defter hüküm numaralan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1336 25
1337 2-25-31-49-61-62
1338 2
1340 $.K 5-95-97
3- Vasi tayinleri ile ilgili defter kayıtları
Bir şahsın ölmesi dummunda, varislerden henüz reşit olmayan küçük çocuk var ise, mahkeme bunlann bakımı ve terbiyesini üstlenecek ve onu hayata hazırlayacak bir vasi tayin etmektedir. Vasiler, çocuklann hem mallanna emaneten göz kulak olur, gereği gibi işletir ve çocuk reşit oluncaya kadar sorumluluğunu üstlenirdi. Vasilerin genellikle yakın akrabadan olması tercih edilir,dürüstlük ve doğruluk üzere olması aranırdı, Çocuğun bakım ve diğer masraflan için, mahkeme miras malından belli bir kısmı nafaka için ayınrdı12. Bu husustaki defter hüküm numaralan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 54-66-74
1332 77-86-91-103-142
1333 143-159-160-162-171-177-180-186
1334 10-11-16-17-21-22-25-35-37-48-49-50
1335 5-6-7-15-16-17-30-31-37-39-40-43-47-48-56-81
1336 31-33-42-54-56
1337 7-8-10-13-24-45-51-54-56
1340 S.K 1-4-6-18-29-30-33-76-83-101-102-106-107

1335 yılmda 2, 1336 yılmda 1 ve 1340 yılında ise 2 hüküm, gayr-ı müslimlere aİt davalan ihtiva etmektedir.
4- Kayyum tayini ile ilgili defter kayıtları
Yine vasi tayinine benzer olarak, kendisinden haber alınamayan, hayatta olup olmadığı belli olmayan, "gaib" denilen şahıslannda mallanna emaneten bakması ve onu koruması için mahkeme tarafından bir "kayyum" tayin edilmekteydi. Bu husustaki defter hüküm numaralan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 59
1334 9-33-38
1335 22-62-63-85
1336 20-27-28-39-44-45-46-47-51-55-
1337 33-34-35-36-41-46-48-53-58-59
1340 S.K 12-13-77-94-109-115-118

1336 yılma ait hükümler arasında 4'ü gayr-ı müslimlere aittir.
5- Çeşitli nafakalar ile ilgili defter kayıtlan
.Nafaka ile ilgili defter kayıtlannda, boşanan ailelerin çocuklannın bakım ve sair ihtiyaçlan ve kadınm iddet müddeti içindeki ihtiyaçlanyla, mihr-i müeccel (eşlerin ayrıldığında veya kocanın öldüğünde kadının kocadan veya malından talep ettiği meblağ) hakkını istemesiyle ilgili defter kayıtlan mevcuttur13:' Bu husustaki defter hüküm numaralan şöyledir.

SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 55-58-75
1332 130
1333 147-178-188-189
1334 24
1335 18-84
1336 1-5-15-23-29-34-36-38-52-57-58
1337 1-5-6-20-37-47
1338 5-19
1339 9
1340 2-9
1340 S.K 2-8-14-16-44-80-89-108-113

1333 yılına ait hükümlerden 1 'i gayr-ı müslimlere aittir.
6- Nikah ve boşanma ile ilgili defter hükümleri
Evlilik müessesesini ilgilendirmesi bakımından iki hususu bir başlık altında toplayarak zikretmeye çahştık14. Bu husustaki defter kayıtlan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1335 71-76-78
1336 7
1337 40
1338 6-8-12-14-15-18
1339 4-5-9-12
1340 S.K 15-81-85-90-91-92

7- Evlathk edinme ile ilgili defter kayıtlan
Defterimizdeki kayıtlara göre Karahisar-ı şarki de kimsesiz çocukların banndığı bir Öksüzler Yurdu bulunmaktadır. Bu kummdaki çocuklardan, yöre halkı tarafından bakım ve terbiyesini üstlenmek şartıyla evlatlık alındığını müşahade etmekteyiz15. Bu kayıtlann defterdeki hüküm numaralan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 14-16-17-18-19-20

 

 

8- Kayıp hayvanlarla ilgili defter kayıtlan
Bu başlık altında, kaybolan yahut zorla gasp edilen veya bulunmak suretiyle el konulan hayvanlarla alakalı hükümler bir arada toplanmıştır16. Bu hükümlerin defter kayıtlan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1332 116-123-124-133-138
1333 150-185-193-194-195
1334 14-36-43-44-45-46-47-51-52
1335 3-14-32

Bu yıllar içinde 8 gayr-i müslim kayıt mevcuttur
9- Vakıilarla ilgili defter kayıtlan
Defterde, çeşitli vakıflann kuruluşlanyla, kurulmuş olan bazı vakıflara çeşitli mallann bağışlanmasına ait ilgili hükümler de mevcuttur. Bunlann yıllara göre dağılımı şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1332 92
1336 4-21-50
1337 3-14-17-63
1338 3-7
1339 2-3-7

10- Mirastan alacak ve borç ile ilgili hükümler
Bu başlık altında toplanan kayıtlar, ömeğinde de görüldüğü gibi genellikle ölen bir şahısta alacağı olan bir kimsenin mirasçılanndan alacağım tahsil için mahkemeye müracatı ya da ölenin alacağının mirasçılar tarafından borçludan istemesine ait hükümlerdir17. Bu hükümlerin defter kayıtlan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 42-72
1332 81-104-113-135-137-141
1333 144-146-151-155-175-184-192
1334 28-31
1335 21-23-24-25-26-28-33-35-36-49-50-51-74
1336 40-41
1337 15-38
1338 13
1339 6-11

1333 yılmda 2, 1334 yılında l, 1335'de 3 adet gayr-i müslimlere ait davalan ihtiva eden hükümler mevcuttur.
11- Ölüm hükümleri, kadına mihr ve evlilik izni verildiğine dair hükümler
Seferberiik esnasında veya herhangi bir sebepden dolayı bir yere gidip de geri dönmeyen ve kendisinden uzun müddet haber alınamayan şahıslann, mahkeme tarafından hükmen ölü sayılarak, kadmın üzerindeki nikah akdini fesh etmesi ve kadına mirastan hak ve mihr-i müeccel'inin ödenerek tekrar evlilik izni verildiğine dair
1 S
hükümler bu başlık altında toplanmıştır . Bu husustaki defter kayıtlan şöyledir.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1340S.K. 9-11-17-36-38-41-74-75-82-86-103-111-116

12- Çeşitli vekaletler
Defter kayıtlan içindeki çeşitli vekaletleri de bir başlık haline getirmeye gayret ettik. Bu başlık altında umumi vekaletnameler, ev, tarla, bahçe, gibi mülk satış vekaletleri, mülklerin kiralanması için verilen vekaletlerle birlikte vasiyet, nikah ve talak ile ilgili vekaletler de bu başlık altmda zikredilmiştir19. Bunlann yıllara göre hüküm numaralan şöyledir.
SENE HUKUM NUMARALARI
1331 13-39
1332 80-84-85-93-97-101-111-115-125-126-132-139
1333 145-156-170-172-174-176-179-181-182-183
1334 1-3-4-15-29-30-42
1335 1-20-34-55-67-72
1337 43-44

1334 yılına ait hükümler içinde l'i, 1335 yılına ait hükümler arasmda ise 2'si gayr-i müslim ahaliye ait davalan ihtiva eder.
13- Asliye mahkemeleri ile ilgili dava kayıtlan
Tanzimat'tan sonra, Osmanlı'nın tüm kurumlannda olduğu gibi Şer'iyye Mahkemelerinde de bir kısım değişiklikler meydana gelmiştir. Defterdeki bir takım değişiklikleri gözler önüne sermek için bu tarihi gelişimin son devrelerini hatırlayacak olursak; 23 Zilkade 1332/1914 tarihli bir kanun ile Kazaskeriik, Muhallefat ve Evkaf Mahkemeleri de dahil olmak üzere bütün Şer'iyye Mahkemeleri Adliye Nezareti'ne bağlanmış ve Mahkeme-i Temyiz de "Şer'iyye" adiyle yeni bir daire oluştunılmuştur20,^ Şa'ban 1338/1920 tarihli bir karamame ile Şer'iyye Mahkemeleri tekrar Şeyhülislamlığa bağlanmıştır21.
4 Ramazan 1342/8 Nisan 1924 tarihinde ise çıkanlan Mehakim-i Şer'iyye'nin ilgasına ait kanun ile Şer'iyye Mahkemeleri devrini tamamlayarak yerini Asliye Mahkemeleri'ne bırakmıştır22. Defter kayıtlannın tutulduğu 10 yıllık zaman dilimi İçinde, Adliye teşkilatının içinden geçtiği dönemler defterin tanzimine de damgasını vurmuştur. Şer'iyye mahkemelerinin son bulup Asliye Mahkemelerinin başlamasını, bu defterin tanziminde açıkça müşahade etmekteyiz.
Karye ve buna benzer yerlerde mahkemeler henüz kurulamadığı için bu geçiş döneminde biriken davalar ve o günkü belirsizlikler, mahkemelerde bir takım boşluklar meydana getirmiştir. Bu dönemde karyelerde yapılan dava müracatlan oralarda görüşülemediği için, davalann kaza merkezlerine dair hüküm kayıtlannı bu başlık altında topladık23.
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1340 Ş.K. 19-20-21-22-23-24-25-26-28-35-37-29-40-42-45-46-47-48-49-50-51 -52-53-54-55-56-57-5 8-59-60-61 -62-63-64-65-66-67-68-69-70-71-72-73-98

14- Diğerleri
Mülk satışlanyla alakalı hükümler:
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1334 8-26-32-39-41
1335 2-8-11-12-19-29-41-42-57-58-64

Kefalet senetleriyle ilgili hükümler:
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1340 S.K 43-123-124

Velayet davasıyla ilgili hükümler:
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1339 10

Tashih-i karar ile alakalı hükümler:
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1338 17

Bayram vs günleriyle alakalı tebliğler:
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1331 4-9-23
1332 102-108-114
Ölüm ilanı ile alakalı hükümler
SENE HÜKÜM NUMARALARI
1334 40

Hisse tesçili ile alakalı hükümler
SENE HUKUM NUMARALARI
1336    26
Sonuç:
Çeşitli yönleriyle ele aldığımız sicil defterimizde, 10 yıllık dönem içinde toplam 620 hüküm bulunmaktadır. Bu hükümleri konulanna göre tasnife tabi tuttuğumuzda karşımıza şöyle bir tablo çıkmaktadır.
KONULAR 1331 1332 1333 1334 1335 1336 1337 1338 1339 1340 Toplam
Veraset(Miras) hükümleri 27 20 13 12 25 26 23 6 
 33 185
Eytam Sandığı 28 14 6 1 2 1 6 1 
 3 62
Vasi tayini 3 5 8 12 16 5 9 
 
 13 71
Kayyum tayini 1 
 
 3 4 10 10 
 
 7 35
Nafaka(eş-çocuk) 3 1 4 1 2 11 6 2 1 11 42
Nikah-Talak 
 
 
 
 3 1 1 6 5 6 22
Evladlık Alma 6 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6
Kayıp Hayvanlar 
 5 5 9 3 
 
 
 
 
 22
Vakıflar 
 1 
 
 
 3 4 2 3 1 14
Mirasdan Alacak-borç 2 6 7 2 13 2 2 1 2 
 37
Ölüm Hükümleri 
 
 
 
 
 
 
 
 
 13 13
Vekaletler 2 12 10 7 6 
 2 
 
 
 39
Asliye Mahkemeleri 
 
 
 
 
 
 
 
 
 43 43
Diğerleri 3 3 
 6 11 1 
 1 1 3 29
Yıllara göre toplam 75 67 53 53 55 60 63 19 12 133 620

 


Miras ile ilgili dava kayıtlanna, birbirileriyle ilişkili olması açısından, mirasdan alacak ve borç hükümleriyle, ölüm hükümlerini de katacak olursak, dava kayıtlannın %38.6 lık bir bölümünü miras ile ilgili kayıtlar oluşturmaktadır. Defter içindeki eytam sandığı ile ilgili hüküm kayıtlan %10 luk bir orana sahip iken vasi ve kayyum tayinleri ise defter hükümlerinin %17 sini kapsamaktadır. Nafakalarla ilgili kayıtlar ve yine tabloda ayn bir başlık olarak zikredilen, çeşitli konulara ait vekaletlerin de her birinin oranları %6 dır. Aile müessesesini ilgilendiren bir konu olan nikah ve talak hükümlerinin defterdeki oranı ise %3.5 dur. Aynı şekilde, çeşitli yük ve binek hayvanlan ile ilgili dava kayıtlannın defterdeki oranı da %3.5 dur. Öksüz yurdundan evlatlık alınan çocuklann hüccet kayıtlarının oranı %0.90 gibi küçük bir yeri teşkil etmektedir. Vakıflar ile ilgili hüküm oranı %2.3 dür. Tabloda diğerleri kısmında gösterilen, mülk satışlan, kefalet senetleri, velayet davalan gibi hüküm kayıtlarmın ihtiva ettiği oran ise %4.6 gibi bir pay'a sahiptir. Defter kayıtlan içinde göze çarpan ve 1340 yılında yoğunlaşmış olan Asliye Mahkemelerine ait kayıtlann defterdeki oranı %6.9 dur. Bu kayıtlann hemen hepsi, Cumhuriyetin ilanının akabinde 1925 yılında Şer'iyye Mahkemelerinin kaldınlıp yerine Asliye Mahkemelerinin getirilmesinden sonra bir geçiş dönemi içerisinde meydana gelen karışıklıklan bizlere yansıtmaktadır. Bu dönemde, mevcut davalar Şer'iyye Mahkemesinde görülürken, çıkanlan bir kanunla yerine Asliye Mahkemelerinin tesis edilmesi, davalann nasıl ve nerede görüleceği meselesinİ gündeme getirmiştir. Kadıların yerlerine asliye hakimlerinin atanması, kadro yetersizliğİnden dolayı bazı mahkemelerin geçici bir süre kapanmasına yol açmış ve, yörede biriken davalar başka yerlere nakledilmişlerdir.
Defterde 50 hüküm gayr-i müslimlerin davalanyla ilgili olup, bu da %8 lik bir orana tekabül etmektedir. Aynca defterdeki hüküm çeşitleri içerisinde hırsızlık, tecavüz, adam öldürme gibi toplum sağlığmı derinden etkileyen fîillere ait davalann olmayışı dikkate şayandır. Sayılan konularla alakalı hükümlerin bulunmaması, mahkemeye bu tip davaların intikal etmediğini ve toplumdaki banş ve huzurunun üst seviyede tahakkuk ettiğini göstermesi bakımmdan kayda değerdir. Bu defter,bir yönüyle Osmanlı Devleti'nin son dönem Adliye teşkilatını, bu kurumun Osmanlı döneminden Cumhuriyet dönemine geçişte nasıl bir süreç takip ettiğini göstermesi bakımından gerçekten canlı bir misal olarak bizlere rehberlik etmektedir.
Şebinkarahisar'ın kültür faaliyetlerine bir katkı olması ümidiyle, tebliğ konumuz olan 392 numaralı defter ile birlikte, Milli Kütüphane'de 393 numarada kayıtlı diğer  sicil   defteri,   tarafımızdan  transkiribe  metin  halinde   yayınlanması düşünülmektedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


EKLER
Ek I-Veraset (Miras) ile ilgili bir ilam 1331/15 sh 4
Medîne-i Karahisar-ı şarkî mahallatmdan Avutmuş mahallesi ahalisinden ve 18-fırka karargah jandarma suvarî efradmdan iken bi-hisabi'r-rümî 1331 senesi Nisanı 11. günü vefat iden Çelebi oğullanndan Şerîfbin Mustafa bin Halîl'in veraseti zevce-i menkuhe-i metrükesi Fatıma bint-i Mahmüd ile babası mezbür Mustafa ve validesi Aişe Hatun bint-i Hacı Ali'ye munhasıra ve tashîh-i mesele-i miraslan bi-hükmi'1-feraizi's-şer'iyye dört sehimden olub seham-ı mezbürdan bir sehmi zevce-i mezbüre Fatıma'ya ve iki sehmi eb-i merküm Mustafa'ya ve bir sehmi dahî ümmü mezbure Aişe Hatün'a isabeti tahakkukundan sonra müteveffa-yı merkumun verese-i mezbüründan başka varisi ve terekesine mustahak ahan olmadığı sırren ve alenen tezkiyeleri cera kılınan zabt cerîdesinde isimleri muharrer şahidlerin şehadetleriyle sabit olmağın mücebince verese-i mezbünmun ber-vech-i muharrer verasetlerine hükm olunduğu tescîl ve i'lam olundu.
Fi'1-yevmi'l-hadî 'aşar min şevvali'l-mükerrem li-sene sülüs ve selasîn ve selase mie ve elf
Başkatib                                 Kadı Mühür                                  Mühür
Ek II-Miras paylaşımmda tereke listesi olan ilam örneği 1331/65 sh. 16
Medîne-i Karahisar-ı şarkî mahallatından Kavaklar mahallesi ahalisinden olub seferberlik i'lanı üzerine taht-ı silaha alınarak Aşkal'a kazasınm Kocapınar karyesinde müstahdem iken bi-hisabi'r-rümî 1330 senesi kanün-ı sanî hilalinde vefat iden Emir oğlu Hüseyin bin Şerîf bin Abdullah'ın veraseti zevce-i menkühe-i metrükesi Gülîzar bint-i Mehmed ile validesi Fatıma Hatün bint Abdullah'a ve el-yevm silah altında bulunan li-ebeveyn er kanndaşı Ahmed Çavuş'a munhasıra ve tashîh mes'ele-i mîraslan bi-hükmi'1-feraizi's-şer'iyye 12 sehimden olub seham-ı mezküreden üç sehmi zevce-i mezbüreye ve döt sehmi ümmü mezbüre Fatıma Hatün'a ve beş sehmi dahî ğaib-i merküm Ahmed Çavuş'a isabeti tahakkukundan sonra müteveffa-yı merküm Hüseyin'in terekesi verese-i mezburetanm taleb ve iltimasları ve ma'rifet-i şer'de Eytam Müdîri huzuriyle bil-müzayede bey' ve tahrîr ve beyne'l-verese bi'1-farîzati'ş-şer'iyye tevzî' ve takdîm olunan tereke-i müteveffa-yı merkümdur ki ber-vech-i atî zikr olunur.
Fi'1-yevmi's-sanî min şehr-i rebîu'l-evvel li-sene erba' ve selasîn ve selase mie ve elf

Esva________________________________                           Mikdar
Evani-i nuhasiyye    15 kıyye                             150 kr
Tut kazgam 13 kıyye 200                                 126 kr
Şira kazganı 5 kıyye 200 dirhem                           55 kr
Nuhas debbesi 3 kıyye                                    20 kr
 ———— ı adet                                          210 kr
Nuhas-ı kebir sini 1 adet                                   120 kr
Köhne halı seccade 1 adet                                 50 kr
Ot yasdık 8 adet                                        7kr20 para
Çadır 7 adet                                              42 kr
Hınta 28 kod fıde 2 kod                                    274 kr
Musta'mel harîr 1 çift^kendir ve kıl çuval 10 adet         65 kr Pekmez 2 batman,Tut kumsu 2 batman, Reçel 2 batman         120 kr
Sac soba 1 adet                                          15 kr
Dakîk 12 kod Yarma 2 kod, bulgur 2 kod, fasulye 2 kod      225 kr
Hatab 12 yük                                            70 kr
Köhne kilim 2 adet                                     40 kr
Köhne cicim 2 adet                                      20 kr
Erkek elbisesi 1 kat                                      57 kr
Erkek dana 1 adet                                        20 kr
Saman 12 yük,ot 20 burma                              90 kr
Ağaç ve tahta esmanı                                      250 kr
Nefer oğlu Hüseyin Ağa'dan matlübatı olub tahsil olunan       160 kr
 Ceviz sanduk 1 adet     100 kr
Hırdavat-ı menzil 177 kr 20 para
Yekün                                                          2630 kr
Yalnız ikibin altıyüz otuz kuruşdun
Hissetü'z-zevceti'l-mezbOre Gülizar                         658 kr Hissetü'l-ümmi'l-mezbure Fatıma                    876 kr 26 para2akce Hissetü'l-ahi'l-mezbür Ahmed Çavuş                 1095 kr 3paral akce
Vereseden zevce-i mezbüre Gülizar ber-vech-i bala hisse-i İrsiyye-i şer'iyyesi olan 658 kumş ve ümmü mezbüre Fatıma Hatün dahî kezalik ber-vech-i irsiyye-i şer'iyyesi olan 876 kumş 36 para 2 akceyi 24. Kanün-ı evvel sene 1331 tarihli iki kıt'a senet mücebince bi'1-verase tamamen ahz ve kabz eyledükleri gibi ğaib-i merküm Ahmed Çavuş'un dahî ber-vech-i bala hisse-i irsiyye-i şer'iyyesi bulunan 1095 kuruş,3 para ve 1 akcesi Eytam nizamnamesinin_madde-i mahsüsası mücebince Eytam Sandığı'na teslîm olunduğu iş bu mahalle şerh virildi.
Baş katib                               Kadı MühUr                                 Mühür
Ek III-Eytam Sandığı binasımn yanması ile alakalı belge örneği 1331/30 sh 7
Medîne-i Karahisar-ı şarkî mahallatından Taş mahallesi ahalisinden Cağcağ zade Niyazi Bey meclîs-i şer'i şerîf-i enver'de yine medîne-i mezküre emval-i eytam müdîri Hacı Mehmed Efendi mahzarında takrîr-i kelam ve ifade-i meram idüb müteveffa-yı Cağcağ oğlu müteveffa Mustafa Efendi kerîmesi Dursüne mevrüs malından olmak üzere üç sene müddetle medîne-i mezbüre eytam sandığından ve müdîr-i müma-ileyh yedinden istîdane ve kabz ve kendi umümma sarf ve istihlak eylediğim 1606 kuruş ve 30 para ile semeni iş bu tarîh-i vesîkadan itibaren şehrî 16 kuruş mukasseten eda itmek üzere yine malından ve müdîr-i müma-ileyhin yedinden iştira eylediğim bir cild Ali Efendi Fetevası semeninden olmak üzere 478 kuruş 10 para ki ciheteyn-i mezküreteynden cem'an 2087 kuruş zimmetimde vacibu'1-eda ve lazimu'l-kaza sahîhan deynim olduğuna dair bi-hisabi'1-arabî 332 senesi şehri rebîu'1-ahir müverraha bir kıt'a hüccet-i şer'iyye müdîr-i müma-ileyh yedine i'ta kılınmış idi.Lakin bi-hisabi'r-rümî iş bu 1331 senesi Hazîran 3. günü vukü' bulan harîk'de hükümet konağının da kamilen muhterik olması hasebiyle hüccet-i mezküre dahî muhterak olduğundan tecdîd-i huccet iderek ciheteyn-i mezküreteynden sandük-ı mezküre deynim olan mezkür 2087 kumş ile mıırür iden nem'ayı dahî tarîh-i hüccetden sonra sanduk-ı mezküre eda ve îfa ya her vechile müte'ahhidim didikde Kızılca Mahallesinden K-öse oğlu Mustafa Ağa bin Mehmed Ağa ve yine Taş Mahalleden Küpeli oğlu Mehmed Ağa bin Şa'ban ve mahalle-i mezbürdan Araboğlu îbrahim Ağa bin Ali nam kimesneden her biri yine meclîs-i şer'İ enverde medyün-ı mezbür Cağcağ zade Niyazi Bey hazır olduğu halde müdîr-i müma-ileyh Hacı Mehmed Efendi mahzannda bi-tav'ihim takrîr-i kelam ve ifade-i meram idüb biz medyün-ı mezbür Niyazi Bey'in ciheteyn-i mezküreteynden deyni olan cem'an mezkür 2087 kuruşun müddet-i mezküre hitamında te'diyeye her birimiz tarafeyn zimmetine lazım gelen meblağa bi'l-emr ve'1-kabül kefîl-u zaminiz didiklerinde küfela-yı mezbürimdan sadır olan bi'1-cümle kelimat-ı meşrühalannı müdîr-i müma-ileyh ile medyün-ı mezbür Niyazi Bey vicahen tahkîk ve şifahen tasdîk itmeğin ma-vaka'a bi't-taleb ketb olundu.
Fi'1-yevmi'l-hadî ve'l-'işrîn min şevvali'l-mükerrem li-sene sülüs ve selasîn ve selase mie ve elf
Suhüdu'l-hal
Bülbül Mahallesinden Erzurumlu Hüseyin Çavuş bin Hasan Ağa Ağca imam karyesinden Ağca îmam oğlu Durmuş bin Mehmed Efendi
Ek IV-Eytam sandığmdan alman paralarm geri ödenmediği hak 1331/68 sh 16
Medîne-i Karahisar-ı şarkî mahallatından Müfti mahallesi ahalisinden Kızılzade Bahaeddîn Efendi bin Hacı îsmail Efendi'nin medîne-i merküme Eytam Sandığı'ndan üç sene müddetle bi-hisabi'1-arabî 1330 senesi saferü'l-hayr'in onuncu günü sandük-ı mezkürdan istikraz itmiş olduğu 823 kuruş re'su'1-mal ile tarîh-i mezkürdan iş bu tarîh-i i'lama değin nemadan dahî 435 kuruş ciheteyn-i mezküreteynden cem'an 1258 kuruş mezbür Bahaeddîn Efendi'nin sandük-ı mezküra deyni olub meblağ-ı mecmü'u mezkünm müddeti dahî munkafiyye olmuş olduğu halde gerek medyün-ı mezbür Bahaeddîn Efendi ve gerek meblağ-ı mecmü'u mezkürun edasına emlak terhîniyle kefîl bulunan mahalle-i mezküre sakinelerinden mezbür Bahaeddîn Efendi'nin zevcesi Zekiyye Hanım meblağ-ı mecmü'u mezküm bir süretle tesviye-i deyn idememiş olduklanndan meblağ-ı mecmü'u mezkür 1258 kuruş ile tarîh-i i'lamdan sonra işleyecek nem'asınm dahî ol babdaki Eytam nizamnamesinin madde-i mahsüsuna tevfîken medyün-ı mezbür Bahaeddîn Efendi ile kefîl-i mezbüre Zekiyye Hanım'dan bi't-tahsîl sandük-ı mezküre teslîmi iktiza eylediği tescîl ve bi'1-iltimas medîne-i K.arahisar-ı şarkî muhakemesinden i'lam olundu.
Fi'l-yevmi't-tasi' 'aşar min şehri rebî'ul-ahire li-sene erba' ve selasîn ve selase mie ve elf
Başkatib                                Kadı MUhür                                  Mühür
Ek V-Reşit olan şahıslann eytam sandığmdan mallarmı alması 1337/25 sh 135
Medîne-i Karahisar-ı şarkî'ye muzafe Ahurcuk karyesi ahalisinden Oruçoğlu Ömer bin müteveffa Süleyman nam kimesne medîne-i mezküre mahkemesinde meclîs-i şer'i şerîf-i enverde medîne-i mezbüre eytam müdîri vekîli Hacı Mehmed Efendi mahzannda takrîr-i kelam idüb mezkür Ahurcuk karyesi ahalisinden iken bundan on sene mukddem vefat iden Oruçoğlu babam Süleyman Ağa bin Ömer'in terekesi ol vakt sağîr olmamla taraf-ı şer'den tahrîr ve hisse-i irsiyye-i şer'iyyem olub li-ecli'1-idame Eytam Sandığı'na teslîm kılınan 1080 kumş 25 para sandük-ı mezküra teslîm olunmuş idi. Ben el-yevm 316 tevellüdlü olub 21 yaşına vasıl olmamla beraber umünmı idare idecek rüşde malik bulunduğumdan meblağ-ı mezküru sandük-ı mezkürdan hala bana eda ve teslîme müdîr vekîli müma-ileyh Hacı Mehmed Efendiye tenbîh olunmak matlübumdur didikde lede's-sual vekîl-i müma-ileyh Hacı Mehmed Efendi dahî cevabmda fi'1-hakîka meblağ-ı mezkur 1080 kuruş 25 para merküm Ömer'in babası müteveffa-yı mezbür Süleyman Ağa'dan mevrüs malı olub eytam sandığında mevcüt
olduğmıu ancak merküm Ömer'in rüşdü kendisince mechül olduğunu müdafa'ten beyan ittikde fı'1-hakîka hal-ı mezbür Ömer'in bast eylediği minval üzere olduğu zeyl-i vesîkada muharrerü'1-esamî-i müslimînin huzüru'ş-şer'de ale't-tarîki'ş-şahade vaki' olan ihbarlan ve 316 tevellüdî olduğu ol babdaki istidası zahnnda muharrer nüfüs müdîrinin der-kenanndan anlaşılmış ve hala 20 yaşını mütecaviz olub rüşd hali dahî tahakkuk itmeğin mücebince mezkür 1080 kuruş 25 parayı ol babdaki Eytam nizamnamesmin madde-i mahsüsası ahkamma tevfîken merkum Ömer'e teslîme vekîli müma-ileyh Hacı Mehmed Efendiye tenbîh olunduğu tescîl ve bi't-taleb ketb olundu.
Fi'l-yemi'r-rabi' min şehri ramazani'l-mubareke li-sene tis'a selasîn ve selase mie ve elf
Suhüdu'l-hal
Nurşun mahallesinden olub Ahurcuk karyesinde mukîm Kaltakcı oğlu Tahsin
bin Mehmed
Ahurcuk karyesinde Pınar oğlu Nuri bin Hasan
Ek VI-Vasî tayini hakkında örnek 1331/66 sh 16
Medîne-i K-arahisar-ı şarkî'ye muzafe Kınkbala karyesi ahalisinden iken bundan akdem vefat iden Kör Mehmed oğlu Edhem Ağa bin Beşîr bin Abdullah'ın sulbi sağîr oğlu Şa'ban ve sulbiye-i sağîre kızı Zülbiye'den her birinin vakt-i rüşd-u sidanna kadar emvalini hıfz ve tesviye-i umürlanna kıbel-i şer'den bir vasî nasb ve ta'yîni lazım ve mühim olmağın emanet ile ma'rüf ve istikamet ile mevsüf ve her vechile umür-ı vesayet uhdesinden gelmeğe muktedir idüğü zeyl-i hüccetde muharreru'1-esamî-i müslimînde huzür-ı şer'de ale't-tarîki'ş-şahade vakî' olan ihbarlanyle inde'ş-şer'i'l-enver zahir ve numayan olan sağîran-ı mezbüranm akrabasından ve karye-i mezküre ahalisinden K.ör Mehmed oğlu Mehmed Ağa bin Arif sağîran-ı mezbüran Şa'ban ve Zülbiye'den her birinin vakt-i rüşd u sidanna kadar emvalini hıfz ve tesviye-i umürlanna kıbel-i şer'den vasî nasb ve ta'yîn olundukda ol dahî vesayet-i mezküreyi kabül ve hizmet-i lazimesini kema yenbağî eda-yı taahhüd ve iltizam itmeğin ma vaka'a bi't-taleb ketb olundu .
Fi'1-yevmi's-sanî 'aşar min saferi'1-hayr li sene erba' ve selasîn ve sülüs mie ve elf
Suhüdu'l-hal
Karye-i mezküre muhtar vekîli Receb zade Mehmed Efendi bin Abdulhamid Mezkür Kınkbala kary esi imamı Molla îsmail bin Abdulkadir

Başkatib      Kadı
Mühür        Mühür

Ek.VII-Nafaka davası ile ilgili örnek 1337/37 shl38
Medîne-i Karahisar-ı şarkî mahallatından Biroğul mahallesi sakinelerinden zatı medîne-i mezküre Orta mahallesi ahalisinden Ali Paşa zade Muhyiddîn Efendi bin Ali ve Bülbül mahallesi ahalisinden Ezbedirli oğlu Abdullah Ağa bin Abdulkadir ta'rifleriyle mu'arrefe olan Vekil-harc oğlu kerîmesi Melek Hatün bint-i Mehmed meclîs-i şer'i şerîf-i enverde takrîr-i kelam ve ifade-i meram idüb mezkur Biroğul mahallesi ahalisinden olub seferberlik ilanı üzerine taht-ı silaha alınarak el-yevm hayat ve mematı mechül olan Koç oğlu Halîl bin Abdullah nam kimesne vefat eyledi zanniyle yine mezkür Biroğul mahallesi ahalisinden Lütfüllah oğlu Kamil bin Abdurrahman nam kimesneyi kabülü havî tezvîc ve tenkîh olunmuş isemde zevc-i evvelim Halîl'in vefat itmeyüb ğaib olduğunu hükümet-i seniyyeye i'tibar olunması üzerine merküm Kamil'den tefrîk olımub merküm Kamil'in feraşinden hasıl ve benden mütevellid olub hala hucr ve terbiyemde bulunan dokuz aylık sadr-ı sağîr oğlum Hasan nafakaya eşed-i ihtiyac ile muhtac olmağla sağîr-i merküm Hasan içün babası merküm Kamil üzerine kadar-ı ma'rüfnafaka farz ve takdîr olunmasıbil hassa matlübumdur didikde fı'1-hakîka hal-i mezbüre Melek Hatün'un bast eylediği minvali üzere olduğu sağîr-i merküm Hasan nafakaya eşed-i ihtiyac ile muhtac bulunduğu ve sağîr-i mezbür Hasan için babası merküm Kamil üzerine tarafeyn'in sa'd-i hallerine nazaran zikr-i atî meblağ kadar-ı ma'rüf ittüğü zeyl-i hüccetde muharrerü'1-esamî-i müslimînin huzür-ı şer'de ale't-tarîki'ş-şahade vaki' olan ihbarlan inde'ş-şer'i'l-enver zahir ve numayan olmağın mücebince iş bu tarîh-i vesîkadan i'tibaren babası mezbür K.amil üzerine sağîr-i merküm Hasan için şehrî 200 kumş nafaka ve kisve baha ve sair levazım-ı zarüriyyesine harc ve sarfa ve lede'1-hace istidaneye inde'z-zafer babası mezbür Kamil'in malına rucü'a mezbüre Melek Hatün üzerine verilmeliğin ma vaka'a bi't-taleb ketb olundu.
Fi'yevmi't-tasi' ve'l-'işrîn min şehri şevvali'l-mükerrem li sene tis'a ve selasîn ve selase mie ve elf
Suhüdu'l-hal
Bülbül mahallesindin Ezbedirli oğlu Abdullah Ağa bin Abdulkadir Orta mahallesinden Ali baş zade Muhyiddin Cafer bin Arif Başkatib                            Kad MUhür                              Mühür
Ek-VIII-Nikah ve boşanma davalan ile ilgili örnek 1336/7 sh 111
Fi'l-asl medîne-i Sivas mahallatından Ağca bülke mahallesi ahalisinden olub medîne-i Karahisar-ı şarkîye muzafe Kazık karyesinde mukîm zatı zeyl-i hüccetde muharrerü'1-esamî-i müslimîn ta'rîfleriyle muarrefe olan Orakcı oğlu Hasan Ağa bin Mehmed sabıku'l-beyan medîne-i Karahisar-ı şarkî mahkemesinde meclîs-i şer'i şerîf-i enverde takrîr-i kelam ve ifade-i meram idüb mezkür Ağca bülke karyesinde mukîme ve 301 kuruş mihr-i müeccel tesmiyesiyle zevce-i medhül-ı beham olan Mevlüde Hatün bint-i Ahmed'i bundan dört mah mukaddem selase ile tatlîk ve talakı kendisine mektübla tebliğ eyledim didikde ma vaka'a bi't-taleb ketb olundu.
Fi'yevmi't-tasi' ve'l-'işrîn min şehri cemadi'1-üla 11 sene seman ve selasîn selase mie ve elf
Suhüdu'l-hal
Mahalle-i mezküreden Ezbedirli oğlu Abdullah Ağa bin Abdulkadir Müfti mahallesinden Rasim Efendi zade Hacı Mehmed Efendi bin Said Efendi Başkatib                            Kad Mühür                              Mühür
Ek-IX-Öksüz yurdundan alınan çocuklarla ilgili örnek 1331/16 sh 4
Medîne-i Karahisar-ı şarkî mahallatmdan Bülbül mahallesinde mukîm mütekaid Kolağası Emin Efendi bin Mustafa meclîs-i şer'i şerîf-i enverde takrîr-i kelam ve ifade-i meram idüb yedimde olub mezkür medîne-i Karahisar-ı şarkî mutasamf vekaletinin 1331 senesi Ağustos 27. günü tarihli 1256/942 numarah mahkeme-i şer'iyye'ye irsal kılınan bir kıt'a müzekkiresi mücibince medîn-i mezküre Öksüz Yurdu'nda bulunan ermeni eytamından olub ebeveyn ve akrabasından kimsesi bulunmayan ve ismi Meşküre tesmiye kılınan tahmînen 12 yaşında nam-ı sağîreyi ben li-ecli't-terbiye evladlığa kabül eylediğimden lazım gelen muamele-i şer'iyyesinin icrasiyle yedime bir kıt'a hüccet-i şer'iyye i'ta kılınmasını taleb iderim didikde hal müma-ileyh Emin Efendi'nin bast eylediği minval üzere olduğu ve müzekkire-i mezküre münderecatından anlaşılmış olmağla ol vechile sağîre-i mezbüre Meşküre müma-ileyh Emin Efendi'ye li-ecli't-terbiye evlad olunmak üzere iş bu vesîka-i enîka bi't-taleb ketb ve imla ve müma-ileyh yedine i'ta kılındı.
Fi'1-yevmi's-selasîn min şevvali'l-mükerrem 11 sene sülüs ve sülüsîn ve selase mie ve elf
Suhüdu'l-hal
Mahalle-i mezküreden Tembel zade Ahmed Efendi bin Hacı Halil Bülbül mahallesinden Yanık zade Hasan Efendi bin Mehmed Başkatib                           Kad Mühür                             Mühür

 


Ek-X-Kayıp hayvanlarla ilgili hüküm örneği 1332/123 sh. 28
Medîne-i Karahisar-ı şarki sancağına tabî'Lice karyesi ahalisinden ve teb'ai Devlet-i Aliyye'nin Rum milletinden sahib-i arzuhal Todor veled-i Yorga nam kimesne medîne-i mezküre mahkemesinde ma'küd-ı meclîs-i şer'imizde yine medîne-i mezbüre mahallatından Kırkgöz mahallesi ahalisinden derün-ı arzuhalde ismi mezkür Düdükcü oğlu îbrahim Ağa bin Hüseyin muvacehesinde mahkeme-i şer'iyye dairesi ittihaz olunan mahallin kapusu önüne getirilerek lede'1-keşf ve'1-muayene rengi boz ve boynunun sağ tarafında mecîdiye çarığı mikdannda siyah alameti ve hassasında dahî yumurta mikdan siğir olduğu ve omuzunda cidavri ta'bîr olunur mahallinde yarası olduğu ve 9 yaşında bulunan bir re's erkek merkebi tarîhden 7 sene mukaddem Pazar meydanında îsketne karyesinde ismini bilemediğim bir rum'dan 200 kuruşa iştira idüb ol süretde yedimde mal-ı müşteram iken 1332 sene-i rümîsi Hazîranının 10. günü Karahisar mîrî anbanndan Alucra'ya götürmek üzere zahîre yüklenerek Okutmuş mahallesinin Karanlık sokak nam mahalde mezkür merkebi yüküyle beraber her nasılsa ğaib iderek o tarîhden beri bulunamamış ancak mezkür merkebi müddeî-i aliyye mezbür îbrahîm Ağa yedinde bulmamla mezkür merkebe merküm îbrahîm Ağa bi-ğayr-i hak vaz'ı-yed ider olmağla sual olunub mezkür merkebden kifayed birle mezkür merkeb tarafıma hala teslîmini da'va iderim didikde lede's-sual merküm îbrahîm Ağa dahî cevabında muddeaye merkebi tarîhden bir buçuk mah mukaddem sük-i sultanîde Karahisar'ın Orta mahallesi sakinlerinden Salih Efendi kerîmesi Zemübe Hanım bint-i Salîh Efendi'den 500 kumş semen-i medfu' mukabelesinde iştira ve teslîm idüb ol vechile tarîh-i mezkürdan beri yedimde şirai malı olduğunu müdafe'aten dermeyan itmekle müddeî-i merküm Todor'dan ber-vech-i muharrer istihkak ve müddeasma mutabık beyyine taleb olundukda salifü'z-zikr Lice karyesinden zabt cerîdesinde isimleri muharrer Demirci oğlu îlya veled-i Yor ve Numuril oğlu Timyul veled-i Yani nam kimesneler ale'l-infîrad ve iştişhad olunduklannda fi'1-hakîka mahkeme-i mezkür dairesi kapusu önünde muayene eylediğimiz rengi boz ve boynunun sağ tarafında mecîdiye çanğı mikdannda siyah alameti ve hassasında dahî yumurta mikdan siğir olduğu ve omuzunda cidavri ta'bîr olunur mahallinde yarası olduğu ve 9 yaşında bulunan bir re's erkek merkeb 7 seneden beri iş bu müddeî-i merküm Todor'un yedinde şirai malıdır. Biz bu husüsa bu vech üzere şahidleriz. Şahadet dahî ideriz deyu her biri tarafeyn muvacehesinde müttefıku'1-lafz ve'1-ma'na eda-yı şahadet-i şer'iyye ittikden sonra şahidan-ı merküman usül-ı mevzü'asma tatbîken mensüb olduklan selefü'l-beyan mezkür Lice karyesi muhtan Potor oğlu îstavil veled-i Yavli ve ihtiyar meclîsi a'zasından K-eşin oğlu Tufan veledi Minayil veledi Tufan nam müzekkîlerden evvelen ba-varaka-İ müstevire sırren ve ba'dehu karye-i mezküreden Timur oğlu Todor veledi Dimit veledi Yavaş ve Timur oğlu Yandi veledi Lefter veledi Yani nam kimesnelerden dahî tarafeyn ve şahidler hazır olduklan halde bi'1-muvacehe alenen lede't-tezkiye makbülu'ş-şahade oldukları iş'ar ve ihbar olundukdan sonra müddeî-i merküm Todor merkeb-i mezküru kimesneye satmadığına ve hibe etmediğine ve'1-hasıl bir vech ile mülkiyetinden çıkarmadığma müddeî-i aleyh mezbür îbrahim Ağa hazır olduğu halde tahlîf olunmağın mücebince merkeb-i mezkürdan kifayed birle müddeî-i merküm
Todor'a hSlS teslîme müddeî-i mezbür îbrahîm Ağa'ya kıbel-i şer'den tenbîh olunduğu tescîl ve bi'1-iltimas i'lam olundu.
Fi'l-yevmi's-sabi' ve'l-'işrîn min zi'1-hicceti'ş-şerîf li sene erba' ve selasîn ve selase mie ve elf
Başkatib                          Kad Mühür                            Mühür
EK-XI Ölenin mirasından alacaklılann ya da ölenin alacağının mirascılar tarafından taleb edilmesi 1332/104 sh.24
Medîne-i K.arahisar-ı şarkî mahallatmdan Avutmuş mahallesi ahalisinden Çavuş oğlu Hasan Ağa bin Ibrahim medîne-i mezbüre mahkemesinde meclîs-i şer'imizde medîne-i mezküreye muzafe Karaşenşe karyesi ahalisinden Çürkül oğlu Mehmed Ağa bin Ali muvacehesinde karye-i mezküre ahalisitıden olub seferberlik i'lanı üzerine taht-ı silaha almarak bi-hisabi'r-rumî 1330 senesinde Köprüköy muharebesinde şehîden vefat iden iş bu hazır-ı mezbür Mehmed Ağa'nın sulbî oğlu Ali'nin hayatmda cihet-i karzdan 50 kuruş alacak hakkım olub meblağ-ı mezküru kable'1-ahz ve'1-istîfa ber-vech-i muharrer vefat itmekle müteveffa-yı merkümun terekesine babası merküm Mehmed Ağa bi'1-verase vaziu'1-yed olmağla sual olunub meblağ-ı mezkür 50 kuruşım vaziu'1-yed olduğu oğlu müteveffa-yı merkümun tereke-i vafıyesinden olmak üzere hala bana eda ve teslîme mezbür Mehmed Ağa'ya kıbel-i şer'den tenbîh olunmak matlübumdur didikde lede's-sual müddeî-i aleyh mezbür Mehmed Ağa dahî cevabında fı'1-hakîka oğlum mezbür Ali'nin cihet-i mezküreden müddeî-i merküm Hasan Ağa'ya ol mikdar kuruş deyni olduğunu tav'an ikrar ve i'zaf idüb ancak oğlu merküm Ali'nin vefat ittiğini inkar ittikde müddeî-i merküm Hasan Ağa müddî-i mezbür Mehmed Ağa'nın oğlu merküm Ali ber-vech-i muharrer şehîden vefat ittiğine muvafik beyyine taleb olundukda her biri li-ecli'ş-şahade meclîs-i şer'e ikame eylediği salifü'l-beyan medîne-i K.arahisar-ı şarkî'ye muzafe Mikil karyesi ahalisinden Buz Mahmüd oğlu Yahya bin Mehmed ile medîne-i mezküreye tabi' Suşehri kasabası kurasından Mihinkar karyesi ahalisinden Mihinkar oğlu Emin bin Ömer nam kimesnelerden her biri ale'l-infirad istişhad olunduklannda fî'1-hakîka mezkür Karaşenşe karyesi ahalisinden olub, seferberlik i'lanı üzerine taht-ı silaha alınan iş bu merküm Mehmed Ağa'nın sulbî oğlu Ali bi-hisabi'r-rümî 1330 senesinde Köprüköy muharebesinde şehîden vefat eyledi.Biz cenazesinde hazır olduğumuz halde defnedildi biz bu husüsa bu vech üzere şahidleriz. Şahadet dahî ideriz deyu her biri tarafeyn muvacehesinde müttefıkü'1-lafz ve'1-ma'na eda-yı şahadet-i şer'iyye ittikden sonra şahidan-ı mezbüran usül-ı mevzü'asına tatbîken mensüb olduklan mezkur Mikil karyesi muhtan Kütük oğlu Mustafa Ağa bin Mehmed bin Abdurrahman ve ihtiyar meclîsi a'zasmdan Nurkin Ali oğlu Süleyman Ağa bm Salih bin Abdullah salifü'l-beyan Mihinkar karyesi muhtan Kürd oğlu Osman Ağa bin Hasan bin Osman ve ihtiyar meclîsi a'zasından Molla Dursun bin Ömer bin Hüseyin nam müzekkîlerden olan ba-varaka-i müstevirre sırren ve ba'de mezkür Karaşenşe karyesi ahalisinden Çavuş oğlu Kazım Ağa bin Hüseyin bin Osman ve medîne-i mezbüreye muzafe Dalkavuk oğlu Mustafa bin Ömer nam kimesnelerden tarafeyn ve şahidler hazır olduklan halde dahî alenen lede't-tezkiye 'udül ve makbülu'ş şahade olduklan iş'ar ve ihbar olunmağın mücebince merküm Ali'nİn ber-vech-i muharrer şehîden vefatına ba'de'1-hükm, salifii'z-zikr İkrar İtmeleriyle lazım gelen meblağ muddeiyye-i mezkür 50 kuruş merkum Mehmed Ağa vaziu'1-yed olduğu müteveffa-yı mezbür Ali'nin terekesinden olmak üzere müddeî-i mezbür Hasan Ağa'ya hala eda ve teslîme müddeî-i aleyh merküm Mehmed Ağa ilzam olunduğu tescîl ve bi'1-iltimas i'lam olundu
Fi'1-yevmi's-sadis ve'1-aşrîn min şa'bani'l-muazzama li-sene erba' ve sülüsîn selase mie ve elf-
Başkatib                           Kad Mühür                             Mühür
Ek-XII-Askerden dönmeyen koca için ölüm hükmü ve kadına mihr ve evlenme izni verildiğine dair örnek 1340/9 sh 164
Karahisar-ı şarkî merkez vilayeti mahallatından Nurşun mahallesi ahalisinden Yularsız oğlu Şükrü bin Ahmed bidayet-i seferberlikde askere sevk olundukdan sonra merküm arz-ı îslam'da ve ————————mefküd olub merkümun gerek askerdeki ve gerek esaretteki emsal ve arkadaşlan avdet ittikleri halde merkümun hayat ve mematma dair hiçbir haber zuhür itmediği ve bu süretle vefatına zamı-ı ğalib olduğu, terekesine vaziu'1-yed mahalle-i mezküre ahalisinden Pîri baş oğlu Şakir Ağa muvacehesinde müteferriden ve muhallefen istima' kılınan emmi oğlu Hasan Çavuş bin Mehmed ve Konuş oğlu Hacı Dursun bin Abdullah'ın vuku' bulan şahadetleriyle sabit olmasına ve merküm Şükrü zevcesi Fatıma Hatün'dan istizharen tahlîsi icra kılınmasına binaen merküm Yularsız oğlu Şükrü bin Ahmed'in mefküden vefatma ba'de'1-hükm ber-müceb-i ikrara müddeiyye-i zevce-i mezbüre Esma Hatün'un mihr-i müecceli olan 751 kuruş müteveffa-yı merkümun tereke-i vafiyesinden olmak üzere mezbüre Esma Hatüna eda ve îfaya müddeiyye-i aleyh merküm Şakir Ağa'ya ba'de't-tenbîh mezbüre Esma Hatün ba'de'l-inkita'-i iddet nefsini zevc-i ahara izdivaca izin virildiğinden masarif-i muhakeme olan 183 kuruş 20 para ba'de't-tereke-i mezküreye izafeten müddeî-i aleyh merküme rucu' itmek üzere evvel-emirde müddeiyye-i mezbüre den ahz ve istîfasını iktiza eylediğine kabil-i temyîz olmak üzere 15 Zi'1-ka'de 1342 ve fî 18 Hazîran 1340 tarihinde mükteza-yı hükm ve karar virilerek alenen tefhîm kılındı.
15 Zi'1-ka'de 1342/18 Haziran 1341 Başkatib          A'za        A'za        Mahkem-i Asliyye Reisi
Ek- KIH-Vekaletler ile ilgili örnek 1337/44 sh.140
Karahisar-ı şarkî Sancağı'nın Bülbül mahallesi ahalisinden manifatura ticaretiyle iştigal iden Sabuncu zade Ali Efendi bin El-Hac Mehmed Efendi meclîs-i şer'i şerîfde yine mahalle-i mezküre ahalisinden Sabuncu zade Mustafa Efendi mahzarmda hal-i hayat ve sıhhatinde cemi'-i tasarmfat-ı kavliyyesi mu'teber ve nafiz olduğu halde takrîr- kelam idüb : Ben bi-emrillahi Teala vefatımdan sonra nuküd ve 'urüz ve sîm ve zer ve tahvîlat ve akar ve arazi ve bi'1-cümle terekatımdan zuhür idecek duyünatımı ba'de't-tesviye tereke-i bakiyemi halen zevce-i menkühem Nazire Hanım bint-i Abdulkadİr İle sulbi sağîr oğlum Mahmüd ve Muammer Efendiler ve sulbiye-i sağîre kerîmelerim Bakiye ve Fevziye hanımlar ile bundan böyle feraşimden hasıl olacak bi'1-cUmle veresem beynlerinde ala ma farazallahi tevzi' ve taksîm ve evladlanmm vakt-i rüşd ve sidarianna deyin mallannı hıfz ve 'umür-ı lazimelerini tesviye ve ru'yete muktedir ve her vech ile istikameti indimde müsellem olan braderim Mustafa Efendi'yi kabülünü havî ve diğer biraderim ğaib-i ani'-meclîs Osman Efendi'yi kabülüne ——— ve müctemi'an îfa-yı vesayet itmek üzere her birini tarafımdan vasî muhtar nasb ve ta'yîn eyledim. Hükümet ve Eytam Müdîrleri ve hükkam-ı şer'î ve diğer devair-i verese-İ müma-ileyhîmin emval ve akarat-ı mevrüse arazî-i mütekallibelerini hibe ve vasiyyete dair olan 1295 senesi Rebîu'evvelinin 14 Tarihine müsadif ve 1294 senesi Mart'ının 7. Günü tarihli düstürun 4. Cildinde muharrer ehl-i îslam terekesi hakkındaki fıkra ve emre tevfîken asla mudahale etmemelerini de vasiyyet eyledim. Evladlanm müma-ileyhimîn bi'-cümle mezkür emvallerini vasî-i muhtarlanm müma-ileyhima Mustafa ve Osman Efendiler idare ve ru'yet ve tesviye ideler onlara tefvîz eyledim didikde hazır-ı müma-ileyh Mustafa Efendi dahî ber-vech-i muharrer vesayet-i mezbüreyi kabül ve hizmet-i lazimesini kema yenbeğî eda-yı ta'ahhüd ve iltizam itmeğin ma vaka'a bİ't-taleb ketb olundu.
Fi'l-yevmi's-sabi' ve'1-aşrîn min zilka'deti'ş-şerîfe li-sene tis'a ve sülüsîn ve selase mie ve elf
Suhüdu'l-h&l
Mahalle-i mezküreden San Mecid zade Hulüsi Efendi bin Rıza Efendi Müfti mahallesinden Hazin zade Kasım Efendi bin Abdullah Efendi Kadı vekîli Baş katib Mühür
Ek-XIV-Karyelerde mahkeme olmadığı için davalann kaza merkezlerine ahndığı 1340/76 sh.173
Alucra'nın Barak karyesinden Abdi oğlu îsmail validesi Sırma tarafından karye-i mezküre'den mahdümu Osman aleyhine ikame eylediği da'vanın mahkemesi 4 Eylul 1340 tarihine müsadif Perşembe gününe ta'yîn ve tarafeyne da'vetiye tastîr ve
irsal kılınmış idiyse de bilahare Alucra kazasında mahkeme-i Asliyye salahiyetini haiz hakimlik teşekkülüne binaen vazîfe ve salahiyyet nokta-i nazanndan mezkür istidanın mea' teferm'at kaza-yı mezkür hakimliğine irsaline bi'1-ittifak karak virildi
11 Ağustos 1340
Baş katib muavini    A'za     Mülazim    A'za    Mahkeme-i Asliyye Reisi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 


Tür : Bilim Tarih : 13.07.2006
[ Tüm yazılara ulaşmak için burayı tıklayınız. ]
facebook  googleplus  Twitter  Delicious  Digg this